تطور و تحول شعر فارسى بيش از يكهزار و صد سال است كه درخت كهن شعر پارسى در زمين ادب اين مرز و بوم پا گرفته و ريشه دوانيده است به طورى كه مىتوان گفت ادب فارسى از آغاز تاكنون هشت سبك را شامل مىشود : 1 - سبك دوره‌ى سامانى و غزنوى ( سبك خراسانى ) : اين دوره از قرن سوم هجرى شروع و تا پايان نيمه اول قرن پنجم ادامه مىيابد . در اين دوره قصيده سرايى و مثنوى جلوه‌اى خاص دارد و حماسه در قلّه‌هاى انديشه ، بزرگترين شاهكار خود را به جهان ادب عرضه مىكند . ويژگيها : پايه‌ى شعر بر اساس فلسفه و حكمت بنا نهاده شده است و اثر چندانى از عرفان در اين دوره ديده نمىشود شعرا مقاصد خود را بدون هيچگونه پيرايه‌اى بيان مىكنند و اشعار آنان از هرگونه كنايه و استعاره و تكلفات صنعتى به دور است استفاده از كلمات عربى در آثار شاعران كمياب است و مديحه سرايى و قصه پردازى از خصوصيات شعر اين عهد مىباشد . جنبه حماسى شعر بر جنبه‌هاى ديگر آن برترى دارد و قالب‌هاى شعر اين دوره در آغاز مثنوى بوده است كه سپس قصيده ، مسمط ، رباعى ، دوبيتى ترجيع بند و تركيب بند به آن اضافه گرديده است ولى از غزل اثرى ديده نمىشود . بزرگترين شاعران اين دوره : در زمان سامانيان : شهيد بلخى ، رودكى ، دقيقى ، منطقى رازى ، كسايى مروزى در زمان غزنويان : فردوسى ، فرخى سيستانى ، عنصرى ، منوچهرى دامغانى ، ابو سعيد ابى الخير . 2 - سبك دوره انتقال : اين دوره از يك طرف حلقه اتصال سبك خراسانى با دوره بعد ( عراقى ) است و از طرفى در اين دوره دامنه‌ى شعر پارسى از خراسان به آذربايجان و مركز ايران كشيده مىشود . ويژگيها : صنايع لفظى و معنوى بديع بيشتر از دوره قبل مشاهده مىشود . شاعر بيشتر به اصطلاحات فلسفى ، نجومى ، رياضى و . . . در شعرش توجه دارد اشاره به آيات قرانى و احاديث در اشعار وارد مىشود و علاوه بر مدح و هجو و حكمت و مرثيه كه مربوط به دوره قبل بود ، اشعار سياسى و انتقادى نيز ديده مىشود . قالب غزل به ساير قوالب شعرى اضافه مىگردد و استفاده از واژگان و عبارات عربى در شعر رو به فزونى مىگذارد . بزرگترين شاعران اين دوره : اسدى طوسى ، خواجه عبد اللّه انصارى ، ناصر خسرو قباديانى ، مسعود سعد سلمان ، امير معزّى ، سنايى غزنوى ، اديب صابر ، رشيد و طواط ، انورى ابيوردى ، خاقانى شروانى ، بابا طاهر عريان ، نظامى گنجوى ، جمال الدين اصفهانى و عطار نيشابورى . 3 - سبك عراقى : اين دوره از آغاز قرن هفتم هجرى و اواخر عهد سلطنت خوارزمشاهيان شروع مىشود و تا پايان قرن نهم ( يعنى تمام دوران استيلاى مغول و تيموريان ) ادامه مىيابد . ويژگيها : استفاده از واژه‌هاى لطيف ، به تحليل و فن قصيده سرايى و رسيدن غزل به اوج شكوفايى خود ، تجلّى فرهنگ اسلامى در شعر ، پيوند عميق و همه جانبه‌ى عرفان با شعر ، كثرت استعمال الفاظ و اصطلاحات عربى ، معطوف گشتن توجه شاعران از دربار به مردم و توجه بيشتر شعرا به فضايل اخلاقى . بزرگترين شاعران اين دوره : عطار نيشابورى ( كه حلقه اتصال دوره ما قبل و اين دوره است ) ، مولوى ، كمال الدين اسماعيل ، سعدى ، اوحدى مراغه‌اى ، امير خسرو دهلوى ، خواجوى كرمانى ، ابن يمين فريومدى ، سلمان ساوجى ، حافظ شيرازى و